Trong kháng chiến chống thực dân pháp xâm lược, Ban Tổ chức Trung ương đã ở và làm việc tại 03 địa điểm trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang; các địa điểm này đã được ghi nhận là di tích lịch sử, cụ thể là:

1. Lịch sử Di tích Ban Tổ chức Trung ương tại thôn Làng Khây 1, xã Kiên Đài.

Xã Kiên Đài hiện nay được thành lập trên cơ sở sáp nhập xã Kiên Đài và xã Phú Bình thuộc huyện Chiêm Hóa (trước khi kết thúc hoạt động), tỉnh Tuyên Quang. 

Trong giai đoạn từ tháng 02 năm 1950 đến tháng 02 năm 1951, tại thôn Làng Khây 1, xã Kiên Đài, đồng chí Lê Văn Lương cùng Ban Tổ chức Trung ương Đảng đã ở và làm việc tại đây. Đây là thời kỳ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với công tác tổ chức, cán bộ của Đảng, khi toàn Đảng tập trung xây dựng, củng cố tổ chức, chuẩn bị đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu lãnh đạo cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và nhiệm vụ kiến quốc lâu dài. Hoạt động của đồng chí Lê Văn Lương và Ban Tổ chức Trung ương Đảng tại xã Kiên Đài gắn liền với việc tham mưu cho Trung ương Đảng về công tác tổ chức, cán bộ; xây dựng, kiện toàn hệ thống tổ chức Đảng từ Trung ương đến cơ sở; bảo đảm sự lãnh đạo thống nhất, xuyên suốt của Đảng đối với Nhà nước và toàn xã hội trong điều kiện chiến tranh. Giai đoạn này đã đặt nền móng quan trọng cho sự phát triển của công tác tổ chức xây dựng Đảng, góp phần quyết định vào việc nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Nơi đây ghi dấu ấn việc chuẩn bị cho Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ II của (1951) diễn ra từ ngày 11 đến ngày 19 tháng 2 năm 1951 tại xã Vinh Quang, huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang.

Di tích hiện nay. Tại đây, đã lập Bia Di tích ghi tên "Di tích nơi ở của đồng chí Lê Văn Lương: Nơi đồng chí Lê Văn Lương và Ban Tổ chức Trung ương Đảng đã ở, làm việc từ tháng 02 năm 1950 đến tháng 02 năm 1951" nằm trong tổng thể khu di tích tại thôn Làng Khây 1, xã Kiên Đài đã được Nhà nước ghi nhận là di tích lịch sử theo Quyết định số 04/2001/QĐ-BVHTT ngày 19/01/2001 của Bộ Văn hóa và Thông tin. 

Bia ghi Di tích ghi "Nơi ở của đồng chí Lê Văn Lương và Ban Tổ chức Trung ương Đảng đã ở, làm việc từ tháng 02 năm 1950 đến tháng 02 năm 1951" trong tổng thể khu di tích tại thôn Làng Khây 1, xã Kiên Đài, tỉnh Tuyên Quang

2. Lịch sử Di tích Ban Tổ chức Trung ương tại thôn Khuôn Điển, xã Kim Quan (nay thuộc xã Tân Trào), tỉnh Tuyên Quang

Đoàn cán bộ, công chức của Ban Tổ chức Tỉnh ủy do đồng chí Trần Quang Minh, Uỷ viên Ban Thường vụ Tỉnh uỷ, Trưởng Ban Tổ chức Tỉnh ủy làm Trưởng đoàn, dâng hương, dâng hoa khu tích Ban Tổ chức Trung ương tại thôn Khuôn Điển, xã Tân Trào, tỉnh Tuyên Quang (ngày 12/10/2026)

Nơi cơ quan Ban Tổ chức Trung ương ở, làm việc trong kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, từ cuối năm 1953 đến tháng 7 năm 1954. Xã Kim Quan trước năm 1954, gọi là Kim Quan Thượng thuộc Tổng Kim Quan. Sau kháng chiến chống Pháp, phân bố lại địa giới hành chính gọi là xã Kim Quan. Năm 2025, xã Kim Quan sáp nhập vào xã Tân Trào, tỉnh Tuyên Quang.

Kháng chiến chống thực dân Pháp bùng nổ, các cơ quan Trung ương Đảng, Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ban, ngành rời thủ đô Hà Nội lên chiến khu Việt Bắc xây dựng căn cứ kháng chiến. Do diễn biến của cuộc kháng chiến, tháng 9/1953 Ban Tổ chức Trung ương cùng Văn phòng Trung ương Đảng chuyển đến ở và làm việc tại thôn Khuôn Điển, xã Tân Trào, tỉnh Tuyên Quang. Trước khi Ban Tổ chức Trung ương chuyển đến ở, làm việc, được sự chỉ đạo của cấp trên, đơn vị công binh 333 đã đến dựng nhà cho Trung ương Đảng, Chính Phủ. Khi chuyển đến đây Ban Tổ chức Trung ương ở gần Văn phòng Trung ương Đảng. Trong thời gian này, Trưởng Ban là đồng chí Lê Văn Lương Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Ban là đồng chí Nguyễn Đức Tâm, Chánh Văn phòng là đồng Vũ Đình Chi, thư ký là đồng chí Lê Huy Bảo, văn thư là đồng chí Kim, hai đồng chí Hoài An và Vũ Thơ quản lý hồ sơ, ngoài ra còn có các đồng chí Vũ Trọng Kiên, Nguyễn Thị Thảo...

Tại đây, tháng 12/1953, Ban Tổ chức Trung ương đề xuất cho Ban Bí thư Trung ương Đảng ra Chỉ thị về việc chỉnh đốn Chi bộ nông thôn trong cuộc vận động quần chúng giảm tô. Mục đích của cuộc chỉnh đốn chi bộ hiện nay là làm cho cơ sở của Đảng trong sạch và vững mạnh để phát động quần chúng chuẩn bị điều kiện cho cuộc cải cách ruộng đất sau này, làm cho đảng viên phân biệt rõ ranh giới giữa ta và địch, giữa nông dân và địa chủ.

Những năm tháng ở và làm việc tại Kim Quan (nay thuộc xã Tân Trào). Ban Tổ chức Trung ương cùng Văn phòng Trung ương Đảng đã tham mưu cho Bộ Chính trị lãnh đạo thắng lợi chiến dịch Điện Biên Phủ và vấn đề cải cách ruộng đất, triển khai công tác giảm tô, giảm tức, thực hiện người cày có ruộng. 

Sau thắng lợi chiến dịch Điện Biên Phủ, tháng 8 năm 1954, Ban Tổ chức Trung ương cùng các cơ quan Trung ương chuyển sang Vai Cày, Đại Từ, Thái Nguyên, tháng 10 năm 1954 về tiếp quản thủ đô Hà Nội. 

Trong thời gian này, Ban Tổ chức Trung ương ở thôn Khuôn Điển, làm việc trong 2 ngôi nhà. Nhà ở, làm việc của Ban gồm 3 gian, dài 10m, rộng 6m, cao 3,5m, có 3 cửa ra vào và 2 cửa sổ, gồm 16 cột, 4 hàng chân, 12 cột quân và 4 cột nóc, mái lợp lá cọ, xung quanh thưng vách nứa đan nong đôi. 

Nhà của đồng chí Lê Văn Lương có 2 gian, dài 6m, rộng 4m, cao 3,5m, có 2 cửa ra vào và 2 cửa sổ, gồm 12 cột, 3 hàng chân, 10 cột quân và 2 cột nóc, mái lợp lá cọ, xung quanh thưng vách nứa đan nong đôi. Cả hai ngôi nhà được làm dưới các tán cây cổ thụ kín đáo, đảm bảo an toàn, bí mật.

Di tích hiện nay: Khuôn viên Bia Di tích xây dựng năm 2007, diện tích khoảng 200m2 được xây dựng tường rào xung quanh, ốp lát bậc lối lên Bia di tích, có cây xanh trong khuôn viên.

3. Lịch sử Di tích Ban Tổ chức Trung ương tại xóm Mới, thôn Tân Lập, xã Tân Trào, tỉnh Tuyên Quang

Đồng chí Trần Quang Minh, Uỷ viên Ban Thường vụ Tỉnh uỷ, Trưởng Ban Tổ chức Tỉnh ủy cùng cán bộ, công chức Ban Tổ chức Tỉnh ủy dâng hương, dâng hoa Di tích Ban Tổ chức Trung ương tại thôn Tân Lập, xã Tân Trào, tỉnh Tuyên Quang (ngày 12/10/2026)

Nơi cơ quan Ban Tổ chức Trung ương Đảng Lao động Việt Nam ở, làm việc của trong kháng chiến chống thực dân Pháp xâm xược, từ cuối năm 1949 đến cuối năm 1950 và từ tháng 4/1951 đến cuối năm 1953.

Do yêu cầu mới của cuộc kháng chiến, cuối năm 1949 Ban Đảng Vụ cùng Trung ương Đảng rời Bình Thành, Định Hóa, Thái Nguyên chuyển sang ở, làm việc tại Tân Trào, Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang. Ngày đầu mới đến Tân Trào một số đồng chí trong Ban Đảng Vụ ở nhờ gia đình ông Nông Văn Y ở thôn Tân Lập. Đầu năm 1950, các đồng chí trong Cơ quan cùng với đội công tác và Nhân dân địa phương khai thác vật liệu tại chỗ dựng 4 ngôi nhà, làm Văn phòng Ban; nhà ở, làm việc của cán bộ, cơ quan ở cách nhà ông Y khoảng 400m về hướng Tây.

Công tác tổ chức của Đảng trong giai đoạn này là tiến hành xây dựng và tổ chức đường lối kháng chiến của Đảng, tập trung tiến hành hai nhiệm vụ vừa kháng chiến vừa kiến quốc. Tập trung củng cố tổ chức Đảng, chính quyền và các đoàn thể quần chúng xây dựng và phát triển lực lượng vũ trang, điều động nhiều cán bộ của Đảng, chính quyền, các đoàn thể ở các cấp tăng cường cho quân đội.

Sau thắng lợi Chiến dịch Biên Giới và của các chiến trường trong cả nước, thế và lực của cuộc kháng chiến và sự nghiệp kiến quốc đã có bước phát triển mới. Đảng ta chủ trương tiến hành Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II vào tháng 2/1951 tại Kim Bình, Chiêm Hóa. Để chuẩn bị công tác tổ chức Đại hội, cuối năm 1950 phần lớn các đồng chí lãnh đạo Ban Đảng Vụ cùng Trung ương Đảng rời Tân Trào lên Chiêm Hóa, ở lại cơ quan còn một số đồng chí tiếp tục công việc.

Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng lần thứ II họp từ ngày 11 đến ngày 19/2/1951, Đại hội đề ra nhiệm vụ cơ bản của cách mạng Việt Nam là lãnh đạo nhân dân tiến hành cuộc kháng chiến đến thắng lợi hoàn toàn độc lập và thống nhất, xóa bỏ hình thức bóc lột phong kiến, thực hiện khẩu hiệu "Người cày có ruộng". Đại hội thông qua báo cáo chính trị, báo cáo về tổ chức và Điều lệ Đảng; quyết định đưa Đảng ra hoạt động công khai và lấy tên là Đảng Lao động Việt Nam. Các nghị quyết của Đại hội đã chỉ rõ mục tiêu của công tác xây dựng Đảng ở thời kỳ này là đảm bảo cho Đảng "Tăng cường lãnh đạo chính quyền, lãnh đạo quân đội và lãnh đạo toàn dân kháng chiến chống thực dân Pháp và can thiệp Mỹ" đến thắng lợi hoàn toàn, phát triển chế độ dân chủ nhân dân tiến lên chế độ Xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Báo cáo về công tác tổ chức và sửa đổi điều lệ Đảng đã phân tích, làm rõ các vấn đề về tính chất giai cấp công nhân của Đảng, mở rộng dân chủ trong Đảng, nâng cao chất lượng các cấp ủy, tổ chức Đảng và đội ngũ đảng viên. Đại hội bầu ra Ban Chấp hành Trung ương mới và bầu Bộ Chính trị.

Nghị quyết của Hội nghị Trung ương lần thứ nhất tháng 3/1951, chỉ rõ Bộ Tổ chức Trung ương giúp Trung ương về công tác nội bộ Đảng là phát triển, củng cố, xây dựng chi bộ, nghiên cứu tổ chức bộ máy và lề lối làm việc của Đảng, quân, chính, dân, thực hiện công tác bảo vệ Đảng và quản lý Đảng.

Thi hành nghị quyết Đại hội, đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng, ngày 16/4/1951 Ban Chấp hành Trung ương (khóa II) đã ra Nghị quyết số 09/NQ/TW về thành lập các Ban và Tiểu Ban của Trung ương, trong đó có Ban Tổ chức Trung ương trực thuộc Ban Thường vụ Trung ương và cử đồng chí Lê Văn Lương làm Trưởng Ban cùng các đồng chí Hoàng Quốc Việt, Nguyễn Chí Thanh, Nguyễn Văn Trân, Nguyễn Đức Tâm, Lê Khắc, Nguyễn Chương, Trần Quý Kiên, Nguyễn Trọng Vĩnh, Trần Quang Huy trong Ban lãnh đạo Ban Tổ chức Trung ương.

Sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng, tháng 4/1951 các đồng chí trong Ban Tổ chức Trung ương rời Chiêm Hóa trở lại ATK Tân Trào ở và làm việc (tại địa điểm hiện nay). Lúc này Ban Đảng Vụ gọi là Ban Tổ chức Trung ương do đồng chí Lê Văn Lương làm Trưởng Ban, đồng chí Lê Khắc Phó Ban, Thư ký là đồng chí Lê Huy Bảo; Chánh Văn phòng là đồng chí Duy Văn... cơ quan có khoảng 20 cán bộ và nhân viên.

Thời kỳ này Ban Tổ chức Trung ương lãnh đạo các bộ phận: Tiểu ban Cán bộ, Tiểu ban Tổ chức, bộ phận Viết báo Nội san, Văn phòng Ban. Nhiệm vụ của Ban Tổ chức Trung ương là giúp cấp ủy trong công tác xây dựng Đảng, công tác quản lý cán bộ, công tác bảo vệ Đảng trong việc định ra các phương châm xây dựng, chỉnh đốn bộ máy và lề lối làm việc của các tổ chức quân, chính, dân để đảm bảo cho đường lối, chính sách của Đảng thực hiện trong quần chúng được thông suốt dễ dàng và theo dõi đề ra nguyên tắc, kế hoạch để giúp Trung ương trong việc lãnh đạo xây dựng Đảng về mặt tư tưởng và xây dựng Đảng về mặt tổ chức.

Trong giai đoạn này công tác của Ban Tổ chức Trung ương vừa bảo đảm thắng lợi cuộc chiến đấu giữa ta và địch ngày càng ác liệt trên khắp các chiến trường, tập trung vào những chiến dịch lớn, vừa phát động chiến tranh du kích, chiến tranh nhân dân sâu rộng, vừa bảo đảm thực hiện các chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước như: Chính sách thuế Nông nghiệp từ năm 1951, Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa II) tháng 4/1952 đã đề ra chủ trương chỉnh Đảng, chỉnh quân và xây dựng lực lượng vũ trang, Hội nghị tháng 1/1953 chia cho nông dân ruộng công, đất địa chủ và của bọn việt gian phản động, thực hiện người cày có ruộng....

Cuối năm 1953, Trung ương Đảng, Chính phủ rời Tân Trào lên Kim Quan xây dựng đại bản doanh để lãnh đạo, chỉ đạo chiến dịch Tây Bắc và Điện Biên Phủ, Ban Tổ chức Trung ương cũng rời Tân Trào lên ATK Kim Quan.

Sau thắng lợi chiến dịch Điện Biên Phủ, tháng 8 năm 1954, Ban Tổ chức Trung ương cùng các cơ quan Trung ương chuyển sang Vai Cày, Đại Từ, Thái Nguyên, tháng 10 năm 1954 về tiếp quản thủ đô Hà Nội.

Di tích hiện nay: Năm 2020, được Ban Tổ chức Trung ương hỗ trợ xây dựng Nhà bia (trị giá hơn 4 tỷ đồng từ nguồn xã hội hóa, thay thế Bia di tích) với diện tích khuôn viên khoảng 5.000m2, hoàn thành tháng 10/2020. Do một số hạng của Nhà bia xuống cấp, Ban Tổ chức Tỉnh ủy Tuyên Quang đã duy tu, bảo dưỡng vào tháng 7 năm 2026.

Hiện nay, các Bia Di tích lịch sử của Ban Tổ chức Trung ương trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang được quản lý, bảo vệ và gìn giữ di tích theo quy định. Các tổ chức chính trị - xã hội thường xuyên triển khai các hoạt động tuyên truyền, giáo dục truyền thống về công tác tổ chức xây dựng Đảng, làm nổi bật vai trò đặc biệt quan trọng của công tác tổ chức, cán bộ trong sự nghiệp cách mạng Việt Nam.

        Đỗ văn Ngọc, Ban Tổ chức Tỉnh ủy Tuyên Quang